Op 18 december 2025 escaleerden in Brussel de protesten tegen het EU-Mercosur-vrijhandelsakkoord aanzienlijk. Tot 10.000 boeren uit heel Europa blokkeerden met meer dan 1.000 tractoren de Europese wijk. De politie zette traangas en waterkanonnen in; er ontstonden branden, er werden aardappelen en mest gegooid en gebouwen van het Europees Parlement raakten beschadigd. Minstens één persoon raakte gewond. De boeren eisten: geen goedkope importen uit Zuid-Amerika die hun bedrijven vernietigen.
Copa-Cogeca, de grootste landbouworganisatie van de EU, noemde het akkoord een „verkeerd signaal” en waarschuwde voor verdere destabilisering van de landbouwsector en een afnemend vertrouwen in het EU-beleid.
De kern van het conflict: Green Deal versus goedkope importen. Binnen de Green Deal dringt de EU aan op strengere normen: minder kunstmest, betere dierenwelzijnsregels, lagere emissies – alles duurder en arbeidsintensiever. Tegelijkertijd zou Mercosur (Brazilië, Argentinië, Paraguay en Uruguay) vrijwel tariefvrij miljoenen tonnen rundvlees, soja, suiker en ethanol leveren. Deze producten zijn vaak afkomstig van ontbossing in de Amazone en de Cerrado, extensieve veehouderij met hoge methaanuitstoot en landen met zwakkere milieu- en sociale standaarden. Dit leidt tot carbon leakage: de EU verlaagt haar emissies lokaal, maar verplaatst ze wereldwijd – en ondermijnt daarbij haar eigen familiebedrijven. Voor duizenden kleine boerderijen betekent dit eenvoudigweg het einde, zonder reële bestaanskans. Mensen die generaties lang hun land hebben bewerkt, hun vee hebben gehouden en hun dorpen levend hebben gehouden, worden uit de markt geconcurreerd.
Het verdwijnen van boerderijen escaleert: tussen 2005 en 2020 verdwenen in de EU 5,3 miljoen landbouwbedrijven (van 14,5 miljoen naar 9,1 miljoen). De meeste daarvan waren kleine familiebedrijven van minder dan 5 hectare. In Frankrijk, Spanje, Duitsland en Nederland verdwijnen jaarlijks duizenden bedrijven. De productievolumes blijven stabiel of nemen zelfs toe, doordat de overblijvende bedrijven steeds groter worden en monoculturen toenemen. Gevolgen zijn verlies aan biodiversiteit, bodemverdichting, achteruitgang van soorten, vervuiling van het grondwater en het leeglopen van hele dorpen. Veel bedrijven hebben geen opvolgers meer – het gaat om bestaanszekerheid en de structuur van het platteland. De situatie is bijzonder dramatisch in Frankrijk: daar daalde het aantal bedrijven tussen 2020 en 2023 van 390.000 naar 349.000. In Spanje verdween binnen 24 jaar bijna 40 procent van alle landbouwbedrijven – van 1,3 miljoen naar nog slechts 784.141. Alleen al tussen 2020 en 2023 stopten 111.000 Spaanse bedrijven.
Juist in deze al uiterst dramatische situatie plant de Europese Commissie de ondertekening van het Mercosur-vrijhandelsakkoord. Het verdrag, dat vlees en graan uit Argentinië, Brazilië, Uruguay, Paraguay en Bolivia vrijwel ongehinderd op de Europese markt zou brengen, moest oorspronkelijk op 20 december 2025 worden bezegeld in de Braziliaanse stad Foz do Iguaçu. Terwijl Europese boeren te maken krijgen met steeds strengere milieu-eisen, documentatieplichten en controles, mogen Zuid-Amerikaanse producenten onder totaal andere standaarden produceren – goedkoper, maar vaak met ontbossing en hogere emissies.
Daar komen wereldwijde klimaatgevolgen bij: de emissies stijgen. Braziliaans rundvlees veroorzaakt per kilo tot vier keer zoveel CO₂ als Europees rundvlees, door ontbossing en methaanuitstoot. Studies schatten dat het akkoord kan leiden tot extra ontbossing van honderdduizenden tot miljoenen hectares, een oppervlak groter dan sommige EU-landen. De Amazone, als een van de grootste CO₂-opslagplaatsen ter wereld, wordt zo een bron van uitstoot. Boeren op straat roepen: „Wij besparen CO₂ – en jullie importeren het tegenovergestelde!”
De Europese Commissie stelde de ondertekening uit tot januari 2026, na zware druk van Frankrijk, Italië en de protesten. Ondanks aanvullende beschermingsclausules, bijvoorbeeld voor rundvleesimporten, blijft het akkoord zeer omstreden. Veel deskundigen zien het als tegenstrijdig beleid: klimaatbescherming op papier, maar stijgende emissies en het verdwijnen van landbouwbedrijven wereldwijd. De protesten van de boeren gaan verder dan sectorbelangen alleen – ze raken de voedselsoevereiniteit van Europa.
