De Berlijnse bestuursrechter heeft op 12 maart 2026 de langdurige klacht van de voormalige FDP-politicus Marcel Luthe afgewezen om inzage in mogelijke Stasi-documenten over oud-bondskanselier Angela Merkel. Luthe, voorzitter van de vakbond Good Governance, wilde voor een boekproject nagaan of en welke documenten het Bundesarchiv (Stasi-archief) bewaart over Merkels DDR-tijd – of op zijn minst bevestigen of er überhaupt dossiers bestaan. De rechtbank weigerde beide, legde Luthe de proceskosten van ongeveer 20.000 euro op en liet geen beroep toe.
De motivering van de Eerste Kamer onder voorzitterschap van rechter Jens Tegtmeier (sinds kort ook vice-president van de rechtbank) volgt de Stasi-Überlieferungsgesetz (StUG): inzage voor derden is alleen mogelijk onder duidelijke voorwaarden – bijvoorbeeld als de persoon “begunstigde” van het Ministerie voor Staatsveiligheid (MfS) was of vóór 1990 al een “persoon van de hedendaagse geschiedenis” met politieke betekenis was.
De rechtbank vond geen van beide voorwaarden vervuld: er zijn “geen concrete aanwijzingen” voor een begunstiging van Merkel, en haar FDJ-functie als secretaris voor agitatie en propaganda bij het Centraal Instituut voor Fysische Chemie was geen relevante politieke positie. Een incident uit 1981 – verboden Solidarność-literatuur bij zich hebben, zonder straf – volstaat niet als bewijs. Zelfs een vertrouwelijke inzage door een rechter werd door de rechtbank geweigerd om speculaties te voorkomen.
persoon van de hedendaagse geschiedenis
Marcel Luthe reageerde direct en fel: de motivering van het vonnis was “meer dan verrassend”, vooral omdat de gedaagde tijdens de zitting had erkend dat Merkel al in DDR-tijd een persoon van de hedendaagse geschiedenis was. Hij kondigde aan alle rechtsmiddelen te benutten – beroep bij het Oberverwaltungsgericht Berlin-Brandenburg en, indien nodig, een constitutioneel beroep. Luthe noemde het absurd dat men eerst moet weten wat er in een dossier staat om inzage aan te vragen. Vooral bij een voormalige bondskanselier met een prominente DDR-biografie is er een groot openbaar belang bij duidelijkheid – maar in plaats daarvan blijft alles in het duister.
Het verloop van de procedure is bijzonder controversieel: sinds 2023 (zaaknummer VG 1 K 297/23) wisselde de bevoegde Eerste Kamer meerdere keren volledig van samenstelling. Eerst enkele rapporteurs, daarna een rechterwissel naar een andere instantie, uiteindelijk bij de jaarwisseling 2025/2026 een volledige herbezetting – alle eerdere rechters traden af, er kwamen nieuwe bij. Dergelijke fluctuaties zijn bij langdurige procedures aan een zwaarbelaste rechtbank niet verboden. Volgens commentatoren roept de frequente herbezetting van de kamer vragen op over de procedurele behandeling. Een verzoek tot wraking bleef zonder resultaat, maar het oogt wantrouwig.
Tot op heden zijn er geen sluitende bewijzen voor een IM-activiteit van Merkel (geruchten over de codenaam “Erika” blijven onbewezen), maar juist dat maakt de voortdurende geheimhouding voor velen onbegrijpelijk. Herhaaldelijk zijn er vanuit verschillende hoeken speculaties geweest. De StUG beschermt strikt de privacy – vooral van slachtoffers van het DDR-regime – maar bij een ex-kanselier, wiens FDJ-rol en privilege-reizen naar het Westen al tientallen jaren onderwerp van discussie zijn, werkt de bescherming van de StUG volgens critici als een belemmering voor volledige historische opheldering. Een vrijwillige openbaarmaking door Merkel had het debat allang kunnen beëindigen.
foto: Marco Verch
