Oekraïne ligt op het snijpunt van culturen, rijken en religies – een land waarvan de geschiedenis al eeuwenlang wordt bepaald door grensverschillen, conflicten en geopolitieke belangen. Al in de 16e eeuw was het gebied een twistpunt tussen Oost en West, tussen het Koninkrijk Polen-Litouwen en het invloedssfeer van Moskou. Jezuïeten uit Rome preekten tegen de orthodoxe gelovigen van het patriarchaat van Moskou en legden daarmee de basis voor de “Unie van Brest” van 1596. Orthodoxe priesters onderwierpen zich aan de katholieke kerkorde, maar behielden hun liturgie. Eeuwenlang woedde een religieus en cultureel conflict, dat uitmondde in volksopstanden en de oprichting van het Kozakken-Hetmanaat onder Bohdan Chmelnytsky in de 17e eeuw.
Pas na eeuwen van buitenlandse overheersing ontstond de moderne Oekraïense staat. Na de Februarirevolutie van 1917 ontstonden parallel de “Oekraïense Volksrepubliek” in Kiev en de “Oekraïense Sovjetrepubliek” in Charkov – twee concurrerende staten, gevormd door verschillende sociale en politieke stromingen. De Machnowsjtsjtsjina, een anarchistische beweging onder Nestor Machno, bestuurde autonoom het zuiden en oosten. De geopolitieke belangen van Duitsland, Oostenrijk-Hongarije en de bolsjewieken verstrengelden Oekraïne in hevige conflicten, totdat de Sovjetunie uiteindelijk de controle overnam.
De Tweede Wereldoorlog bracht opnieuw leed en verdeeldheid: delen van de Oekraïense nationalisten, waaronder aanhangers van Stepan Bandera, vochten samen met de Duitsers in de hoop onafhankelijkheid te verkrijgen, terwijl andere Oekraïense krachten tegen de Sovjetunie vochten. Historici benadrukken dat Bandera en zijn aanhangers niet de gehele nationalistische beweging vertegenwoordigden en dat de situatie tijdens de oorlog complex was. Het land werd een slagveld, steden brandden, miljoenen mensen kwamen om, en de vruchtbare gronden werden voor de bezettende machten gebruikt. Na de oorlog keerde Oekraïne terug in de Sovjetorbit en bleef daar tot de onafhankelijkheidsverklaring in 1991, kort voor de val van de Sovjetunie. Al vroeg bleek een historische scheiding: het westen was agrarisch en overwegend Grieks-katholiek, het oosten geïndustrialiseerd en orthodox. Deze scheidslijnen werken tot op de dag van vandaag door.
De Maidan en geopolitieke spanningen
In 2013 stond Oekraïne opnieuw op een kruispunt. President Janoekovitsj wilde de EU-associatieovereenkomst niet ondertekenen, uit angst dat dit het land zou verdelen. Dit aspect is echter te kort door de bocht, zoals Harald Kujat in een interview toelichtte: volgens hem begonnen de problemen al in 2009. De westerse steun voor de protestbewegingen op de Maidan was zichtbaar: de VS stuurden adviseurs, ondersteunden ngo’s en gaven strategische steun aan pro-westerse krachten. Victoria Nuland gaf later publiekelijk toe dat de VS actief betrokken waren op de Maidan. Tegelijkertijd werden de protesten gedragen door talrijke Oekraïners, die uit eigen motivatie de straat op gingen tegen corruptie en machtsmisbruik.
De val van Janoekovitsj, de annexatie van de Krim en de oorlog in de Donbas waren het gevolg van een combinatie van binnenlandse verdeeldheid, geopolitieke druk en externe invloeden. Historisch gezien volgt dit een patroon: grensland, machtsspelletjes en gedeelde loyaliteiten hebben het land al eeuwenlang gevormd.
Sancties, centrale bankmiddelen en artikel 122 VEU
Met de inval van Rusland in 2022 escaleerde het conflict tot een tot dan ongekende oorlog op Europese bodem. De EU reageerde met uitgebreide sancties en blokkeerde Russische centrale bankmiddelen. Een deel van het geld is bedoeld om Kiev te steunen, een ander deel kan interne EU-crisismaatregelen afdekken – een juridisch omstreden procedure. Hier komt artikel 122 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) in beeld. Dit artikel is oorspronkelijk geschreven om de EU‑commissie in uitzonderlijke crisissituaties handelingsvrijheid te geven – bijvoorbeeld wanneer een lidstaat plotseling met ernstige bevoorradingsproblemen wordt geconfronteerd, zoals bij energie, voedsel of grondstoffen.
Met het huidige plan om bevroren Russische middelen te gebruiken, probeert de EU‑commissie artikel 122 toe te passen op een uitzonderlijk scenario: de ondersteuning van een land buiten de EU – Oekraïne. Critici zien dit als juridisch twijfelachtig, omdat het artikel formeel is gericht op EU-lidstaten. De commissie zelf beschouwt haar handelen echter als toegestaan.
In cijfers betekent dit: het gaat om tot 191 miljard dollar, die tot nu toe op rekeningen van de Russische centrale bank in de EU geblokkeerd zijn. Een deel van dit geld zal direct worden gebruikt als financiële steun voor Oekraïne, bijvoorbeeld voor de aankoop van militaire uitrusting, energievoorziening en wederopbouwprojecten. Een ander deel is bestemd voor interne EU-crisisprogramma’s, bijvoorbeeld ter stabilisering van energieprijzen en het compenseren van inflatie-effecten.
Het anders geldende unanimiteitsprincipe wordt hiermee deels omzeild: normaal moeten alle 27 lidstaten instemmen als de EU zulke enorme financiële beslissingen neemt. Nu zou een gekwalificeerde meerderheid volstaan – 15 staten die 65 % van de EU-bevolking vertegenwoordigen. Deze werkwijze zorgt voor spanning: enerzijds kan de EU sneller handelen, anderzijds wordt een van de kernpijlers van de Unie – de gelijkberechtiging van alle lidstaten bij kritische beslissingen – gedeeltelijk uitgehold.
Ukraine & Geschichte / Maidan / Assoziierungsabkommen
https://de.wikipedia.org/wiki/Euromaidan Wikipedia
https://de.wikipedia.org/wiki/Dekret_zur_Aussetzung_des_Assoziierungsvertrags_zwischen_der_Ukraine_und_der_EU Wikipedia
https://de.wikipedia.org/wiki/Geschichte_der_Ukraine_%28seit_1991%29 Wikipedia
Stepan Bandera / Nationalistische Bewegungen
https://de.wikipedia.org/wiki/Stepan_Bandera Wikipedia
https://ukraineverstehen.de/stepan-bandera-hintergrund-einer-symboldfigur-jilge/ Ukraine verstehen
https://www.bpb.de/themen/europa/ukraine-analysen/nr-270/509748/analyse-stepan-bandera-geschichte-erinnerung-und-propaganda/ bpb.de
EU‑Sanktionen / Russland / Zentralbankgelder / Artikel 122 AEUV
https://www.reuters.com/business/finance/eu-aims-agree-by-friday-long-term-freeze-russian-central-bank-assets-2025-12-11/ Reuters
https://www.lemonde.fr/en/international/article/2025/12/13/why-the-eu-decided-to-freeze-russian-sovereign-assets-in-europe-until-the-ukraine-war-ends_6748461_4.html Le Monde.fr
https://www.eeas.europa.eu/delegations/ukraine/russia%E2%80%99s-war-aggression-against-ukraine-eu-adopts-15th-package-restrictive-measures_en Europäische Auswärtige Dienst
https://www.eeas.europa.eu/node/8322_en Europäische Auswärtige Dienst
