Wilhelmine Siefkes (1890–1984)
In januari 1890 wordt in Leer een meisje geboren dat later het leven in Oost-Friesland literair zal vastleggen: Helene Christine Wilhelmine Siefkes, genoemd Wilhelmine. Haar ouders zijn boeren. Vader Siegfried beheert een boerderij, maar na een ernstig ongeluk in 1879 kan hij niet meer werken. In 1896 verhuist het gezin, en in 1903 overlijdt haar vader. Wilhelmine groeit op in bescheiden omstandigheden, teruggetrokken, met weinig contact met leeftijdsgenoten – behalve met haar elf jaar oudere broer Siegfried.Bepalend voor haar wordt tante Gesine, de weduwe van een pastoor in Backemoor. Daar leert ze de natuur waarderen en ervaart ze wat praktische naastenliefde betekent: concrete hulp voor mensen in nood. Deze ervaringen beïnvloeden haar sociale en literaire denken gedurende haar hele leven.
Van 1900 tot 1907 bezoekt ze het lyceum in Leer, daarna het Oberlyzeum – met een vrijstellingsplaats. In 1910 legt ze het examen af tot lagere schoollerares. In haar eerste baan in Jemgum, een landelijk gebied, komt ze intensief in aanraking met het Nedersaksisch – en met de armoede onder veel arbeiderskinderen. Ze onderwijst kinderen uit het veengebied, vaak blootsvoets en hongerig. Vanaf 1917 geeft ze les in Leer aan de zonen en dochters van scheepswerf- en vissersfamilies. Dagelijks wordt ze geconfronteerd met sociale ongelijkheid: terwijl de een in overvloed leeft, ontbreekt het de ander aan het meest noodzakelijke. Deze ervaringen bepalen haar politieke en literaire koers.
In 1919 – het vrouwenkiesrecht is net ingevoerd – wordt ze een van de eerste vrouwen in de Leeraner gemeenteraad (SPD). Ze schrijft voor de „Volksbote“ en zet zich in voor de Arbeidersjeugd en de Arbeiderswelzijnszorg. Beïnvloed door hechte vrienden als Hermann Tempel (later lid van de Rijksdag) en Louis Thelemann (vakbondsman en fractieleider van de SPD in Leer), zet ze zich in voor onderwijs, sociale rechtvaardigheid en betere levensomstandigheden. Rond 1920 ontdekt ze via de Heimatkunst-beweging het Nedersaksisch als literaire taal. Haar eerste literaire werken zijn sprookjes en sagen, die ze in het Nedersaksisch vertaalt om kinderen directer te bereiken.
Op 30 januari 1933 nemen de nationaalsocialisten de macht over. In Oost-Friesland verloopt de politieke gelijkschakeling snel: bij de Rijksdagverkiezingen haalt de NSDAP hier meer dan 57 procent van de stemmen, de oppositie wordt uitgeschakeld en de ideologie dringt diep door in het publieke en kerkelijke leven. Wilhelmine is 43 jaar oud. Al een maand later wordt ze uit de schooldienst gezet, kort daarna volgt een publicatieverbod. Terwijl veel kerkelijke vertegenwoordigers zwijgen over het regime, treedt ze in 1933 uit de kerk en sluit zich aan bij de Mennonieten. Twaalf jaar leeft ze teruggetrokken. Hermann Tempel wordt vervolgd en sterft in 1944 aan de gevolgen van gevangenschap. Louis Thelemann belandt in een concentratiekamp. Wilhelmine blijft in Leer en beleeft een persoonlijke en politieke breuk.Ondanks het schrijfverbod werkt ze door en publiceert onder het pseudoniem Wilmke Anners. In 1940 wint haar anoniem ingezonden manuscript „Keerlke“ – over de jeugd van een arme jongen uit Leer – de Johann-Hinrich-Fehrs-prijs. In 1941 verschijnt het werk onder haar eigen naam.
Na de oorlog neemt ze om gezondheidsredenen afscheid van het onderwijs. Vanaf dat moment wijdt ze zich volledig aan schrijven. Het ontstaan van romans zoals „Kasjen und Amke“, een weergave van het leven van veenboeren, en „Uwe aus Leer“. Daarnaast schrijft ze verhalen zoals „Rena im Königsmoor“ of „Tant’ Remda in Tirol“, hoorspelen en vertalingen uit het Nederlands en het West-Fries. Ze onderhoudt contacten met Marie Ulfers, Bruno Loets, Alma Rogge en de Bevensen-kring.
Haar thema’s blijven constant: sociale verschillen, kindertijd onder moeilijke omstandigheden, menselijke waardigheid ondanks armoede en de nauwe band tussen mens en landschap.Tot op hoge leeftijd blijft ze actief in de literatuur. Nog op tachtigjarige leeftijd dicteert ze verhalen en corrigeert manuscripten. In 1970 wordt ze ereburger van Leer. In 1984 overlijdt ze op 94-jarige leeftijd in haar geboortestad.Wilhelmine Siefkes liet een oeuvre achter dat sociale realiteit, regionale taal en historische ervaring combineert. Haar teksten worden tegenwoordig beschouwd als een belangrijk onderdeel van de Oost-Friese literatuur van de 20e eeuw.
